The Economist: η Γερμανία είναι κουλ – με τη σωστή ηγεσία θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τη Δύση

Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το Ampelmännchen, το “ανθρωπάκι του φαναριού” – αντίστοιχο με τον δικό μας “Γρηγόρη” και “Σταμάτη”, δραπέτευσε από την κομμουνιστική πρώην Ανατολική Γερμανία όπου και γεννήθηκε και έχει γίνει πλέον το παιχνιδιάρικο σύμβολο της μοντέρνας γερμανικής πρωτεύουσας. Οι τουρίστες ποζάρουν με ομοιώματά του σε φυσικό μέγεθος και αγοράζουν μινιατούρες με τη μορφή του από τα καταστήματα με σουβενίρ. Το κουλ στιλ που έχει το “ανθρωπάκι” εκφράζει απόλυτα το νέο πρόσωπο όχι μόνο του Βερολίνου, αλλά ολόκληρης της Γερμανίας, όπως γράφει σε εκτενές άρθρο του ο Economist, στο οποίο αναφέρεται ότι η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε μία νέα εποχή: γίνεται πιο πολυπολιτισμική, πιο ανοιχτή, λιγότερο τυπική, πιο μοδάτη. Κοντολογίς: πιο κουλ.

Με μια πρώτη ματιά, ακούγεται εξωφρενικός ο χαρακτηρισμός “κουλ” για τη Γερμανία. Η στερεοτυπική εικόνα που παρουσιάζεται από τον διεθνή Τύπο είναι αυτή μίας χώρας με αγχωμένους πολίτες, στάσιμο πολιτικό σκηνικό, σιδηρά πειθαρχεία. Η Άνγκελα Μέρκελ είναι ο μακροβιότερος ευρωπαίος πολιτικός ηγέτης, μία γυναίκα που αποτελεί την προσωποποίηση της γερμανικής εγκράτειας. Στις ομοσπονδιακές εκλογές του Σεπτεμβρίου, σημειώθηκε τεράστια άνοδος της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία, ενώ χρειάστηκαν έξι ολόκληροι μήνες για να καταφέρει η Μέρκελ να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. Στα μάτια συντηρητικών εξωτερικών παρατηρητών η Γερμανία αποτελεί συνώνυμο της ριψοκίνδυνης προσφυγικής πολιτικής. Για άλλους η Γερμανία είναι η χώρα που εκφοβίζει τις χρεωμένες χώρες του ευρωπαϊκού νότου.

Αν όμως παραβλέψει κανείς αυτά τα στερεότυπα, θα αντιληφθεί ότι το “ανθρωπάκι του φαναριού” αποτελεί την ενσάρκωση του τρόπου με τον οποίο αλλάζει η Γερμανία. Η μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας έχει διαγράψει διαφορετικούς κύκλους διάρκειας περίπου 25 ετών. Πρώτα, ήρθε η εποχή της ανοικοδόμησης. Έπειτα, από το τέλος της δεκαετίας του 1960, η ομοσπονδιακή δημοκρατία άρχισε να αντιμετωπίζει με ειλικρίνεια και θάρρος την ενοχή που συνδέεται με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά την τελευταία φάση, που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990, η Γερμανία επανενώθηκε, έγινε και πάλι μία κανονική χώρα, απέβαλε κάποιους από τους περιορισμούς του παρελθόντος. Τώρα, οι τροχοί της ιστορίας γυρίζουν και πάλι. Η εποχή Μέρκελ οδεύει προς τη δύση της. Πολλά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της χώρας – η εθνοτική και πολιτισμική ομοιογένεια, ο κομφορμισμός και ο συντηρητισμός- δεν είναι πλέον τόσο συμπαγή όσο παλαιότερα.

Η μεγαλύτερη αλλαγή επήλθε από την πολιτική των “ανοιχτών θυρών” που υιοθέτησε η καγκελάριος το φθινόπωρο του 2015, μέσω της οποίας την περίοδο 2015-2016 εισήλθαν στη χώρα περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και μετανάστες. Αυτό το γεγονός επιβεβαίωσε την μεταμόρφωση της άλλοτε ομοιογενούς Γερμανίας σε χωνευτήρι. Μία νέα πιο πολυσυλλεκτική εθνική ταυτότητα κάνει την εμφάνισή της σε μία χώρα που άρχισε να δίνει υπηκοότητα σε όσους δεν είχαν γερμανούς προγόνους μόλις το 2000, η οποία πλέον ορίζει την εθνικότητα περισσότερο με όρους πολιτικούς και λιγότερο εθνοτικούς. Η παλαιά πατριαρχική κουλτούρα έχει πλέον αντικατασταθεί από μια πιο ισόρροπη εκπροσώπηση των δύο φύλων: το ποσοστό των εργαζόμενων γυναικών έχει αυξηθεί τα τελευταία 15 χρόνια από 50% στο 70%. Οι Γερμανοί παίρνουν περισσότερα διαζύγια και κάνουν λιγότερους γάμους. Ακόμη και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις υιοθετούν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.

Όλες αυτές οι αλλαγές είναι συγκλονιστικές για μία κοινωνία στον πυρήνα της οποίας βρισκόταν επί μακρόν η σταθερότητα, οδηγώντας στη δημιουργία πολιτισμικών χασμάτων ανάμεσα σε όσους είναι ανοιχτοί στη νέα Γερμανία και όσους παραμένουν προσκολλημένοι σε όσα ξέρουν, ανάμεσα στους ψηφοφόρους των αστικών και των αγροτικών περιφερειών, ανάμεσα στους νέους και τους μεγαλύτερους. Η εμφάνιση μίας νέας γενιάς πιο επιθετικών βουλευτών, η παρουσία της Εναλλακτικής για τη Γερμανία στο Μπούντεσταγκ (και στα τοπικά κοινοβούλια όλων σχεδόν των κρατιδίων) και το μπρα-ντε-φερ για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει στο μέλλον η Ένωση Χριστιανοδημοκρατών της Μέρκελ είναι θέματα που κυριαρχούν στο δημόσιο διάλογο και συνδέονται άρρηκτα με την ταυτότητα τη χώρας.

Η έκβαση αυτού του διαλόγου δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης, αλλά ολόκληρης της Δύσης. Η Γερμανία βρίσκεται σε αναβρασμό ενώ γεννιέται μία πιο πολυσυλλεκτική κοινωνία, ακριβώς όπως συμβαίνει και σε άλλες χώρες. Οι Γερμανοί είναι ωστόσο εξ ιδιοσυγκρασίας ψύχραιμοι και δεδομένου του ιστορικού παρελθόντος τους ιδιαιτέρως ευαίσθητοι σε ζητήματα δημαγωγίας. Ο τρόπος με τον οποίο θα διαχειριστούν τη μετάβαση της χώρας τους στη νέα εποχή θα αποτελέσει πρότυπο και για άλλα κράτη.

Οι προκλήσεις με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η Γερμανία καθιστούν καθοριστικό τον ή την διάδοχο της Άνγκελα Μέρκελ. Οι διαλλακτικές, ήπιες αντιδράσεις της της βγήκαν πολλές φορές σε καλό. Μία νέα Γερμανία εντούτοις χρειάζεται ένα άλλο είδους καγκελάριου: αποφασιστικό/-ή εντός συνόρων, φιλόδοξο/-ή εκτός συνόρων και ικανό/ή να πείσει τους ψηφοφόρους να ακολουθήσουν το νέο τέμπο.

Με τη σωστή ηγεσία, είναι βέβαιο ότι η Γερμανία θα περάσει με επιτυχία στη νέα εποχή. Τώρα, όπως και κατά το παρελθόν, θα ήταν λάθος να την υποτιμήσει κανείς. Όπως και το Ampelmännchen, η Γερμανία έχει το ταλέντο της προσαρμογής.

Δομίνα Διαμαντοπούλου

Ημερολόγιο

« July 2018 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31